Oryantasyon Nedir? İK İçin İşe Alıştırma Programı, Yasal Adımlar ve 30-60-90 Gün Planı

Oryantasyon (işe alıştırma), yeni çalışanın işe başladığı günden itibaren şirketi, işini, ekibini ve kuralları planlı bir programla öğrendiği süreçtir. İyi kurulmuş bir oryantasyon iki iş görür: çalışanın verimli hale gelme süresini kısaltır ve işverenin ilk gün yerine getirmek zorunda olduğu yasal adımları (işe giriş bildirgesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, özlük dosyası, KVKK aydınlatma, yazılı iş sözleşmesi) eksiksiz tamamlatır. Bu yazıda İK ve yöneticiler için yasal adımları, 30-60-90 gün planını ve 10 kişilik işletmede bile uygulanabilen tek günlük programı bulacaksınız.

Oryantasyon nedir, onboarding ile aynı şey mi?

Oryantasyon, dar anlamda ilk gün veya ilk haftadaki tanıtım ve bilgilendirmedir: işyerinin tanıtılması, kuralların anlatılması, evrakların tamamlanması. Onboarding (işe alıştırma yolculuğu) ise aynı sürecin deneme süresi boyunca, çoğu zaman 90 güne yayılan halidir; hedef koyma, geri bildirim ve değerlendirmeyi de içerir. Türkçe uygulamada ikisi de "oryantasyon" diye anılır; bu yazıda oryantasyonu ilk günden deneme süresinin sonuna kadar olan bütün süreç olarak ele alıyoruz.

Oryantasyon kanunda ayrı bir kurum olarak düzenlenmemiştir; ama içindeki bazı adımlar zorunludur ve süresi vardır. Program bunların üzerine kurulur.

İlk gün ve ilk hafta: yasal olarak zorunlu adımlar

İSG eğitiminde geçen süre çalışma süresinden sayılır ve ücreti ödenir (6331 m.17). SGK giriş süresi ve cezası için işe giriş bildirgesi yazısına, dosyada bulunması gereken belgeler için özlük dosyası zorunlu belgeler listesine, sözleşme içeriği için iş sözleşmesi hazırlama rehberine bakın.

30-60-90 gün oryantasyon planı

Plan, deneme süresinin iki aylık yasal sınırıyla uyumlu kurulur: 60. günde deneme süresi kararı verilir, 90. günde tam verimlilik beklenir.

Deneme süresinde fesih kararı 60. günü geçmemeli; iki ay dolduktan sonra yapılan fesihte kıdem (bir yılı dolduranlarda) ve ihbar hükümleri devreye girer. Ayrıntılar: deneme süresi işveren rehberi.

Oryantasyon kontrol listesi

İK (işe başlamadan önce):

1. SGK işe giriş bildirgesi verildi, sigorta kolu doğru seçildi (normal, emekli, engelli).

2. İş sözleşmesi hazırlandı; deneme süresi, ücret, çalışma süresi, görev yazıldı.

3. Özlük dosyası evrak listesi çalışana gönderildi (kimlik, diploma, adli sicil, sağlık raporu, fotoğraf, ikametgah, askerlik durumu, banka hesabı).

4. KVKK aydınlatma metni, işyeri kuralları ve varsa gizlilik sözleşmesi hazırlandı.

5. İSG eğitimi ve sağlık muayenesi planlandı.

Yönetici (ilk hafta):

1. Görev tanımı ve ilk 30 gün hedefleri yazılı verildi.

2. Rehber çalışan atandı, ekip toplantılarına dahil edildi.

3. Mesai, izin talep, rapor bildirme ve puantaj kuralları anlatıldı.

4. Haftalık kısa geri bildirim görüşmesi takvime kondu.

Bilgi işlem ve idari işler:

1. E-posta, yazılım hesapları ve yetkiler ilk gün hazır.

2. Bilgisayar, telefon, kart ve zimmet formu imzalatıldı.

3. Servis, yemek ve otopark tanımları yapıldı.

Zimmet, görevlendirme ve benzeri belgeler için hazır şablonlarımızı kullanabilirsiniz.

Küçük işletmede tek günlük oryantasyon

10 kişilik bir işletmede 90 günlük program ağır gelebilir. Asgari program şudur: sabah evraklar ve İSG eğitimi (en az 2 saat), öğleden önce işyeri turu ve ekip tanıtımı, öğleden sonra işin başında rehberle çalışma, gün sonunda 15 dakikalık yazılı "ilk hafta planı". 30. ve 60. gün görüşmeleri 20 dakikalık iki takvim kaydıdır. Personel bilgilerini, izin ve puantajı tek yerde tutmak isteyen küçük işletmeler için personel takibi rehberine bakın; IKyardim'de 10 personele kadar personel kartı, izin ve bordro ücretsizdir.

Oryantasyonun etkisi nasıl ölçülür?

• Deneme süresinde ayrılma oranı: İlk 60 gün içinde işten ayrılan veya çıkarılan çalışanların işe alınanlara oranı. Oryantasyon zayıfsa bu oran yüksek çıkar.

• Verimliliğe ulaşma süresi: Çalışanın pozisyon için tanımlı ilk hedefi tek başına tamamladığı gün.

• 30. gün anketi: Üç soru yeter: Ne eksikti, ne gereksizdi, ne daha erken olmalıydı.

• Evrak tamamlanma süresi: Özlük dosyasının eksiksiz kapandığı gün; denetimde ilk bakılan şey budur.

Sık sorulan sorular

Oryantasyon eğitimi zorunlu mu?

Oryantasyonun kendisi zorunlu değil; içindeki iş sağlığı ve güvenliği eğitimi zorunludur ve işe başlamadan önce verilir (6331 m.17). Eğitimi almayan çalışan fiilen çalıştırılamaz.

Oryantasyon süresinde ücret ödenir mi?

Evet. Oryantasyon çalışma süresidir, ücreti ve SGK primi tam ödenir; "oryantasyon dönemi ücretsizdir" şeklinde bir uygulama kayıt dışı çalıştırma sayılır.

Oryantasyon ne kadar sürer?

İlk gün bilgilendirmesi birkaç saat, planlı program çoğunlukla deneme süresi kadar (iki ay) sürer; 90 güne uzatmak yaygındır. Pozisyonun karmaşıklığına göre kısaltılır.

Deneme süresi ile oryantasyon aynı şey mi?

Hayır. Deneme süresi sözleşmeye yazılan hukuki bir süredir (en çok 2 ay) ve tarafların tazminatsız fesih hakkını düzenler; oryantasyon ise bu sürede uygulanan programdır. Deneme süresi yazılmamışsa fesih hakları ilk günden normal kurallara tabidir.

Uzaktan çalışan için oryantasyon nasıl yapılır?

Evraklar e-imza veya ıslak imzalı kargo ile tamamlanır, İSG eğitimi uzaktan çalışmaya uygun içerikle verilir, ekipman zimmeti kargo teslim tutanağıyla yapılır; 30-60-90 gün görüşmeleri görüntülü yapılır ve yazılı özetlenir.

Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.8 (yazılı sözleşme ve çalışma koşulları belgesi), m.15 (deneme süresi), m.75 (özlük dosyası); 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.15 (sağlık gözetimi), m.17 (çalışanların eğitimi); 5510 sayılı Kanun m.8 (işe giriş bildirimi); 6698 sayılı KVKK m.10 (aydınlatma yükümlülüğü).

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için güncel mevzuatı ve gerekiyorsa bir uzmana danışın.