Deneme süresi en fazla 2 aydır; toplu iş sözleşmesiyle bu süre 4 aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde her iki taraf da sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız feshedebilir. Ancak bu süre içinde de personel tam kapsamlı sigortalıdır ve çalıştığı günlerin ücreti eksiksiz ödenir.
Deneme süresi zorunlu mu, ne kadar sürebilir?
4857 sayılı İş Kanunu madde 15 deneme süresini düzenler. Deneme süresi zorunlu değildir; uygulanacaksa iş sözleşmesinde açıkça belirtilmesi gerekir. Süre üst sınırı iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Sözleşmede yazılmayan veya iki ayı aşan bir deneme süresi, aşan kısım için hüküm ifade etmez.
Deneme süresinde fesih nasıl işler?
Deneme süresi içinde taraflardan biri iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Bu, işveren açısından ihbar öneli beklemeden aynı gün fesih yapılabileceği, işçi açısından da tazminat talep edilemeyeceği anlamına gelir. Fesih için özel bir gerekçe gösterme zorunluluğu da yoktur; ancak fesih ayrımcılık yasağına (cinsiyet, hamilelik, sendika üyeliği gibi) dayanmamalıdır.
Deneme süresi dolduktan sonra yapılan fesih ise normal fesih kurallarına (ihbar süresi, geçerli neden) tabidir; deneme süresi bitmiş sayılır ve iş ilişkisi olağan şekilde devam eder.
Deneme süresinde hangi haklar korunur?
Ücret: deneme süresindeki çalışma karşılıksız değildir; çalışılan her gün için tam ücret ödenir.
SGK: deneme süresi sigorta başlangıcını ertelemez. Personel işe başladığı günden itibaren tam kapsamlı sigortalıdır; SGK işe giriş bildirgesi deneme süresindeki personel için de aynı sürede verilmelidir.
İş sağlığı ve güvenliği: deneme süresindeki personel de tüm İSG eğitim ve önlemlerinden aynı şekilde yararlanır.
Kıdem ve ihbar tazminatı: bu süre içinde fesih halinde doğmaz; zaten 1 yıllık kıdem şartı sağlanmadığı ve ihbar öneline gerek olmadığı için bu sonuç deneme süresi kuralının doğal uzantısıdır.
İşveren için sık yapılan hatalar
Deneme süresini sözleşmeye yazmamak. Sözleşmede açıkça belirtilmeyen deneme süresi uygulanamaz; personel işe girdiği andan itibaren olağan fesih kurallarına tabi olur.
"Deneme süresi bitince sigorta yaparız" yaklaşımı. Bu, kayıt dışı istihdam sayılır ve SGK denetiminde ciddi idari para cezasına yol açar.
Süreyi iki aydan uzun yazmak. Toplu iş sözleşmesi kapsamında değilseniz, iki ayı aşan kısım geçersizdir; fiilen dört ay deneme uyguladığınızı düşünseniz de üçüncü aydan itibaren olağan fesih kuralları devreye girer.
Deneme süresi fesihlerinde yazılı bildirim yapmamak. Zorunlu olmasa da, fesih tarihini ve nedenini kısaca belgelemek, ayrımcılık iddialarına karşı işvereni korur.
Deneme süresi biterken ne yapmalı?
Süre dolmadan önce performansı değerlendirin. Devam kararı veriyorsanız ek bir işlem gerekmez, iş ilişkisi olağan şekilde sürer. Fesih kararı veriyorsanız, süre dolmadan (son gün dahil) fesih bildirimini yapın; süre bittikten sonraki fesih artık deneme süresi ayrıcalığından yararlanamaz ve ihbar süresi doğabilir.
Sık sorulan sorular
Deneme süresi olmadan da fesih yapılabilir mi?
Evet, deneme süresi olmasa da işveren geçerli veya haklı bir nedenle fesih yapabilir; ancak bu durumda ihbar süresine uyulması veya ihbar tazminatı ödenmesi, kıdem şartı sağlanmışsa kıdem tazminatı ödenmesi gerekir. Deneme süresinin farkı bu yükümlülüklerin geçici olarak uygulanmamasıdır.
Deneme süresinde yıllık izin hakkı doğar mı?
Yıllık izin hakkı en az bir yıllık kıdem gerektirdiğinden deneme süresinde fiilen doğmaz; ancak bu süre, ileride kıdem hesaplanırken toplam çalışma süresine dahil edilir.
Deneme süresi sözleşmesi yenilenebilir mi?
Aynı işçiyle aynı iş için deneme süresi tekrarlanamaz; bu, deneme süresinin amacını (karşılıklı değerlendirme) aşan bir uygulama sayılır ve geçersiz kabul edilir.
Deneme süresindeki personel hastalanırsa ne olur?
Raporlu geçen süre deneme süresini durdurmaz, ancak fiilen çalışılmayan bu günler işverenin personeli değerlendirme fırsatını azalttığından, bazı işverenler raporlu geçen süre kadar deneme süresini fiilen uzatma eğilimindedir; bunun için sözleşmede bu ihtimalin düzenlenmiş olması gerekir.
İşe alım evraklarını, deneme süresi takibini ve özlük dosyasını tek panelde yönetmek için IKyardim'i 30 gün ücretsiz deneyebilir, işe alım sürecinizi İK danışmanlığı ekibimizle birlikte kurgulayabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için çalışma mevzuatını ve gerekiyorsa bir iş hukuku uzmanını değerlendirmeye alın.
İK süreçlerinizi tek panelden yönetin
Bordro, izin takibi, SGK teşvikleri ve personel özlük dosyalarını IKyardım ile otomatikleştirin. Excel ve dağınık belgeler yerine tek platform.
